Đầu tư công 2026-2030: Chuyển dịch từ áp lực giải ngân sang thước đo hiệu quả

Đầu tư công giai đoạn 2026-2030 được kỳ vọng là động lực then chốt cho tăng trưởng hai con số, đòi hỏi sự thay đổi tư duy từ chú trọng giải ngân sang tối ưu hóa hiệu quả đầu tư thực chất.

Trong bối cảnh nền kinh tế đang nỗ lực bứt phá, nguồn lực từ đầu tư công không chỉ đơn thuần là những con số giải ngân mà phải trở thành “vốn mồi” kích hoạt sự phát triển bền vững. Tuy nhiên, nhìn vào thực tế vận hành, chúng ta đang đứng trước một bài toán hóc búa: Làm sao để vừa đảm bảo tốc độ giải ngân, vừa không đánh đổi chất lượng lấy số lượng?

Nghịch lý: Giải ngân kỷ lục nhưng hiệu quả chưa tương xứng

Số liệu từ Chính phủ cho thấy năm 2025 là một năm bùng nổ về giải ngân với 875,85 nghìn tỷ đồng (đạt 96,7% kế hoạch). Những địa phương như Hà Tĩnh (175%), Ninh Bình (166,1%) hay Lào Cai (146,9%) đã tạo nên những con số ấn tượng. Thế nhưng, đằng sau những báo cáo “màu hồng” về tỷ lệ giải ngân là một thực trạng đáng suy ngẫm: nhiều dự án vẫn đình trệ, thủ tục kéo dài và tình trạng đội vốn diễn ra phổ biến.

Một chỉ số không thể bỏ qua là hệ số hiệu quả sử dụng vốn đầu tư (ICOR) giai đoạn 2021-2025 ở mức 6,4. Trong phân tích kinh tế, ICOR cao đồng nghĩa với việc để tạo ra một đơn vị tăng trưởng, chúng ta phải bỏ ra lượng vốn lớn hơn mức cần thiết. Điều này chứng tỏ chất lượng chuẩn bị dự án còn yếu, dẫn đến tình trạng “vốn chờ dự án” hoặc dự án phải điều chỉnh nhiều lần, gây lãng phí nguồn lực quốc gia và bỏ lỡ các cơ hội phát triển vàng.

Tư duy mới cho giai đoạn 2026-2030: Lấy hiệu quả làm thước đo

Với quy mô vốn dự kiến lên tới hơn 8 triệu tỷ đồng trong 5 năm tới, áp lực không còn nằm ở việc “tiêu hết tiền” mà là “tiêu tiền sao cho đúng”. Kết luận số 18-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã vạch rõ mục tiêu đầy tham vọng: giảm hệ số ICOR xuống còn 4,5 - 4,8.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đưa ra những chỉ đạo quyết liệt, yêu cầu chấm dứt tư duy đầu tư theo phong trào, theo cơ chế “xin - cho” hay chạy theo thành tích nhiệm kỳ. Một dự án được coi là thành công không phải vì quy mô vốn khổng lồ hay tốc độ hoàn thành nhanh, mà phải dựa trên các tiêu chí:

• Giá trị thực chất: Đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia, vận hành bền vững, không lạc hậu ngay khi vừa khánh thành.
• Tác động lan tỏa: Khả năng kích hoạt vốn xã hội, tạo việc làm và nâng cao năng lực cạnh tranh cho khu vực.
• Lấy người dân làm trung tâm: Mức độ thụ hưởng và cải thiện phúc lợi xã hội của người dân phải là thước đo cao nhất.

Giải pháp đột phá: Giám sát thực chất suốt vòng đời dự án

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, việc thay đổi quy trình từ “phân bổ vốn rồi mới tìm dự án” sang “đánh giá hiệu quả rồi mới phân bổ vốn” là yêu cầu cấp thiết. Như đại biểu Quốc hội Lê Hữu Trí nhấn mạnh, mỗi đồng vốn phải gắn liền với trách nhiệm đóng góp cụ thể cho kinh tế địa phương và quốc gia.

Siết chặt kỷ luật tài chính và minh bạch hóa

Thực tế tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh cho thấy, nhiều dự án hạ tầng chậm tiến độ đã làm tăng chi phí hàng nghìn tỷ đồng. Giải pháp duy nhất là siết chặt kỷ luật tài chính, tăng cường công khai thông tin để người dân và xã hội cùng giám sát. Khi sự minh bạch được đẩy lên cao, những sai phạm sẽ bị phát hiện sớm hơn và xử lý triệt để hơn.

Hoàn thiện hành lang pháp lý với Nghị định 19/2026/NĐ-CP

Nhằm khắc phục tình trạng báo cáo giám sát sơ sài, thiếu trung thực, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 19/2026/NĐ-CP thay thế Nghị định 29/2021/NĐ-CP. Điểm mới của Nghị định này là quy định chi tiết trách nhiệm, quyền hạn của các cơ quan giám sát trong bối cảnh phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, buộc các chủ đầu tư và bộ ngành phải thực hiện đánh giá dự án một cách nghiêm túc thay vì đối phó.

Lời kết từ góc nhìn chuyên gia

Đầu tư công không nên được nhìn nhận như một công cụ chi tiêu ngân sách, mà phải là một chiến lược đầu tư tài chính quốc gia. Việc giảm ICOR từ 6,4 xuống dưới 4,8 không chỉ là một con số kỹ thuật, mà là cuộc cách mạng về tư duy quản trị: Chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị hiệu quả.

Nếu chúng ta tiếp tục chấp nhận những dự án “vỏ hào nhoáng nhưng ruột rỗng”, cái giá phải trả sẽ là sự trì trệ của cả một thế hệ tăng trưởng. Đã đến lúc mỗi đồng vốn đầu tư công phải được tính toán như vốn của chính doanh nghiệp: Phải có lãi về kinh tế và có giá trị về xã hội.

Theo bạn, đâu là rào cản lớn nhất khiến các dự án đầu tư công hiện nay thường xuyên bị chậm tiến độ và đội vốn? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn ở phần bình luận bên dưới!