Đánh giá hiệu quả công trình trọng điểm: Tư duy "Sinh" và "Dưỡng" trong hạ tầng

Việc đánh giá hiệu quả công trình trọng điểm không chỉ dừng lại ở những con số tài chính mà còn nằm ở giá trị lan tỏa kinh tế, xã hội và tính bền vững môi trường.

Trong chiến lược phát triển dài hạn của quốc gia, các dự án hạ tầng giao thông được ví như những “mạch máu” nuôi dưỡng nền kinh tế. Một tuyến đường cao tốc hay một cây cầu tầm cỡ khi hoàn thành không đơn thuần là một khối bê tông cốt thép, mà là đòn bẩy thay đổi diện mạo của cả một vùng miền. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay là làm sao định vị và đo lường chính xác giá trị thực chất mà những siêu dự án này mang lại.

3 trụ cột then chốt để đo lường giá trị thực của một công trình “mở đường”

Theo ông Trần Chủng, nguyên Cục trưởng Cục Giám định nhà nước các công trình xây dựng (Bộ Xây dựng), để đánh giá một công trình có thực sự đóng vai trò “mở đường phát triển” hay không, cần soi chiếu qua ba nhóm tiêu chí khắt khe:

• Hiệu quả kinh tế trực tiếp và gián tiếp: Không chỉ là việc rút ngắn thời gian di chuyển hay giảm chi phí logistics, mà phải nhìn vào sự khởi sắc của kinh tế vùng. Ví dụ, khi một tuyến cao tốc đi qua, các khu công nghiệp, dịch vụ vận tải và thương mại địa phương sẽ phát triển theo, tạo ra giá trị thặng dư lớn cho GDP khu vực.
• Giá trị xã hội và cộng đồng: Công trình phải đảm bảo tính bình đẳng trong thụ hưởng. Một dự án thành công là khi nó tạo ra sinh kế bền vững, mở ra cơ hội việc làm và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân tại những vùng sâu, vùng xa.
• Tính bền vững với môi trường: Đây là tiêu chí không thể tách rời trong xu thế phát triển xanh. Tư duy xây dựng hiện đại phải là “qua thung lũng làm cầu, qua núi làm hầm” để hạn chế tối đa việc xâm phạm cấu trúc tự nhiên, giữ gìn hệ sinh thái cho thế hệ mai sau.

Chất lượng công trình: Sự giao thoa giữa tiêu chuẩn kỹ thuật và tư duy “Sinh - Dưỡng”

Một công trình chất lượng không chỉ là việc tuân thủ đúng bản vẽ thiết kế mà phải hướng tới sự hài lòng tuyệt đối của người sử dụng. Lấy ví dụ với đường cao tốc, độ êm thuận của mặt đường và khả năng bám dính là yếu tố sống còn để phương tiện lưu thông an toàn ở tốc độ 80-120 km/h. Bên cạnh đó, các tiện ích bổ trợ như trạm dừng nghỉ (mật độ khoảng 60km/trạm) và cảnh quan hai bên đường chính là thước đo cho sự tinh tế và chuyên nghiệp trong quản lý.

Đặc biệt, ông Trần Chủng đưa ra một góc nhìn sắc sảo về vòng đời công trình thông qua khái niệm “Sinh” và “Dưỡng”:

• “Sinh” (Xây dựng): Giai đoạn khảo sát, thiết kế và thi công. Đây là nền móng, quyết định chất lượng ban đầu.
• “Dưỡng” (Khai thác, vận hành): Bao gồm điều tiết giao thông, duy tu và bảo dưỡng thường xuyên.

Sai lầm phổ biến hiện nay là tư duy “xây xong, bàn giao là hết trách nhiệm”. Thực tế, nếu thiếu công tác “dưỡng” bài bản, những công trình hàng nghìn tỷ đồng sẽ nhanh chóng xuống cấp, gây lãng phí nguồn lực quốc gia.

Giải mã bài toán lựa chọn nhà thầu: Làm sao để không rơi vào “bẫy hồ sơ”?

Trong các dự án quy mô lớn, việc gặp phải những nhà thầu có hồ sơ năng lực “đẹp lung linh” nhưng triển khai thực tế lại “tệ hại” là một rủi ro hiện hữu. Để loại bỏ những đơn vị thiếu năng lực, cần áp dụng chiến lược hai lớp:

Thứ nhất, chọn lọc dựa trên thực chứng: Ưu tiên những nhà thầu đã chuyên môn hóa, có bề dày kinh nghiệm và uy tín được khẳng định qua các công trình tương tự. Những đơn vị này không chỉ có máy móc hiện đại mà quan trọng hơn là có đội ngũ quản trị chuyên nghiệp, đủ khả năng tìm ra giải pháp tối ưu cho những tình huống phát sinh tại hiện trường.

Thứ hai, giám sát chặt chẽ sau đấu thầu: Đây là chốt chặn cuối cùng để tránh “bẫy”. Chủ đầu tư cần thông qua tư vấn giám sát kiểm tra thực tế nhân sự và thiết bị tại công trường. Nếu phát hiện nhà thầu cam kết một đằng nhưng thực hiện một nẻo, cần kiên quyết hủy kết quả đấu thầu để thay thế bằng đơn vị đủ năng lực.

“Bệ đỡ” chính sách: Chìa khóa thu hút nhà đầu tư có tâm và có tầm

Với những dự án mang tính tiên phong, áp dụng công nghệ mới chưa từng có tại Việt Nam, áp lực rủi ro đối với nhà thầu là rất lớn. Vì vậy, hệ thống pháp luật cần đóng vai trò là “bệ đỡ” thay vì là “rào cản”.

Để khơi thông nguồn lực, cơ quan quản lý cần mạnh dạn tháo gỡ những “điểm nghẽn” chính sách, sẵn sàng lắng nghe phản biện từ chuyên gia và nhà thầu để điều chỉnh quy định cho phù hợp với thực tiễn. Một cơ chế chính sách mở, cầu thị sẽ tạo niềm tin tuyệt đối, khuyến khích các nhà đầu tư chiến lược dấn thân vào những công trình khó, góp phần xây dựng một hạ tầng quốc gia vững chãi và hiện đại.

Lời kết: Việc xây dựng các công trình trọng điểm không chỉ là bài toán về kỹ thuật mà là bài toán về tầm nhìn. Khi chúng ta kết hợp được năng lực thực thi của nhà thầu, sự nghiêm minh trong giám sát và sự linh hoạt của chính sách, những công trình “mở đường” sẽ thực sự trở thành động lực thúc đẩy dân tộc vươn mình.

Nhận tin mới nhất

Đăng ký để không bỏ lỡ tin nổi bật mỗi ngày.

Đăng ký

Theo bạn, đâu là yếu tố quan trọng nhất để một dự án hạ tầng giao thông thực sự mang lại giá trị cho người dân? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn cùng chúng tôi.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Tiêu chí nào là quan trọng nhất khi đánh giá hiệu quả một công trình giao thông trọng điểm?Hiệu quả được đánh giá dựa trên 3 trụ cột: Hiệu quả kinh tế (giảm chi phí, thúc đẩy vùng miền), Giá trị xã hội (tạo sinh kế, thụ hưởng bình đẳng) và Tính bền vững môi trường (hài hòa với thiên nhiên).

Làm thế nào để tránh chọn nhầm nhà thầu có hồ sơ năng lực ảo?Cần kết hợp việc chọn nhà thầu có bề dày kinh nghiệm thực chứng và thực hiện giám sát chặt chẽ sau đấu thầu. Kiểm tra thực tế nhân sự, thiết bị tại hiện trường để đối chiếu với hồ sơ dự thầu, kiên quyết hủy kết quả nếu có sai phạm.

Tư duy “Sinh” và “Dưỡng” trong xây dựng công trình nghĩa là gì?“Sinh” là giai đoạn đầu tư xây dựng (khảo sát, thiết kế, thi công), còn “Dưỡng” là giai đoạn vận hành, bảo trì, bảo dưỡng. Một công trình chỉ bền vững khi cả hai giai đoạn này được quan tâm đúng mức và song hành.

Câu hỏi thường gặp

Tiêu chí nào là quan trọng nhất khi đánh giá hiệu quả một công trình giao thông trọng điểm?

Hiệu quả được đánh giá dựa trên 3 trụ cột: Hiệu quả kinh tế (giảm chi phí, thúc đẩy vùng miền), Giá trị xã hội (tạo sinh kế, thụ hưởng bình đẳng) và Tính bền vững môi trường (hài hòa với thiên nhiên).

Làm thế nào để tránh chọn nhầm nhà thầu có hồ sơ năng lực ảo?

Cần kết hợp việc chọn nhà thầu có bề dày kinh nghiệm thực chứng và thực hiện giám sát chặt chẽ sau đấu thầu. Kiểm tra thực tế nhân sự, thiết bị tại hiện trường để đối chiếu với hồ sơ dự thầu, kiên quyết hủy kết quả nếu có sai phạm.

Tư duy “Sinh” và “Dưỡng” trong xây dựng công trình nghĩa là gì?

“Sinh” là giai đoạn đầu tư xây dựng (khảo sát, thiết kế, thi công), còn “Dưỡng” là giai đoạn vận hành, bảo trì, bảo dưỡng. Một công trình chỉ bền vững khi cả hai giai đoạn này được quan tâm đúng mức và song hành.